Ooit deze gehoord: “Een tuin zonder boom, is geen tuin”? Het is waar. Of in elk geval volgens iedereen die werkt in het groen. Het gaat dan niet alleen om het nut van een boom, maar ook om wat hij visueel met een tuin doet.

 

Tekst Lilian Korteweg

Onmisbaar

Bomen zijn onmisbaar voor de natuur en het klimaat. Zo geven ze zuurstof (O2) af en nemen ze koolstofdioxide (CO2) op. Bomen worden wereldwijd ingezet om de uitstoot van broeikasgassen te compenseren. En hoewel dit voor jou een rol kan spelen, zijn het meestal andere redenen die de doorslag geven om een boom in de achtertuin te planten.

gleditsia-en-malus
Valse Christusdoorn (Gleditsia) en sierappel (Malus).

Tip

Je kunt bomen het hele jaar planten, tenzij het vriest. Maar het beste moment is tussen november en april als bomen in rust zijn

De juiste plek

Bomen bieden dus vooral voordelen, maar er kunnen ook neveneffecten zijn. Wortels die tegels omhoog drukken bijvoorbeeld of hooikoorts als gevolg van stuifmeel, plakkerige afscheiding van bladluizen, vallend herfstblad dat voor gladheid kan zorgen, vogels die boven je auto in bomen zitten en dan … precies. En, vaker dan je denkt, kunnen bomen tot burenruzies leiden. De oplossing om dit alles te voorkomen? Plant de juiste boom op de juiste plek.

 

 

 

boom planten
Hulst (Ilex aquifolium).

Maak de juiste keuze

Kleine bomen worden groot. Ga na hoe groot de boom van jouw keuze uiteindelijk wordt, in hoogte en breedte. De breedte hangt af van het model waarin de kroon groeit: breeduit, piramidaal, rond of zuilvormig. Bepaal de plek in je tuin en hoe groot het oppervlak is dat de boom mag beslaan. Idealiter is dat minder dan de helft van je tuin.

Grondbeginsel. Wat voor een soort grond heb je in de tuin? De ene boom houdt meer van voedzame en vochtige kleigrond, de andere van droge arme zandgrond.

Standplaats. Staat de boom in de zon of in de schaduw? Een bloeiende boom bijvoorbeeld heeft zonlicht nodig om bloemen te ontwikkelen.

boom planten
Japanse honingboom (Styphnolobium japonicum).

Vraag je af waarom

Met welk doel wil je een boom? Is dat voor privacy, schaduw, voor de vogels of omdat je vruchten wilt oogsten? Of wil je misschien genieten van bloesem of juist herfstkleuren? Deze vragen helpen je de keuze te verkleinen. Denk ook na over onderhoud. Een vormboom, zoals een lei- of dakboom, moet elk jaar gesnoeid worden. Hetzelfde geldt voor fruitbomen, tenminste, als het je om de oogst te doen is. De meeste andere bomen vragen weinig onderhoud.

Ondersteun een jonge boom bij aanplant met twee palen.

Houd rekening met de buren

Om burengedoe te vermijden, plant je bomen (ook leibomen) op minimaal twee meter afstand van de erfgrens. Kies je voor een boom die breder wordt dan vier meter en plant je die twee meter van de erfgrens, dan weet je bij voorbaat dat de takken zullen gaan overhangen. Niet elke buur zal daar blij mee zijn. Plant de boom dan liever verder van de grens. Wil je bomen binnen twee meter planten, overleg dit dan met de buren.

Anna Paulownaboom (Paulownia tomentosa).

Positieve boomeffecten

  • Bomen zorgen voor hoogte in je tuin. Door de hoogte, creëer je ook diepte. Veel spannender om naar te kijken!
  • Insecten, vogels en andere dieren zijn afhankelijk van bomen.
  • Een boom verlaagt de omgevingstemperatuur. Het water dat hij opneemt, wordt door het blad verdampt, wat de temperatuur verlaagt.
  • Een boom zorgt voor koelte door schaduw.
  • Bomen zijn goed in het opnemen van grote hoeveelheden water en houden dit langdurig vast. Het wortelgestel maakt de bodem water doorlatend; prettig bij hevige regenval.
papieresdoorn acer griseum boom planten
Papieresdoorn (Acer griseum).

Tip

Met bloesembomen maak je ook bijen blij. Doordat ze de nectarrijke bloemen van fruitbomen bestuiven, geniet jij straks weer van de oogst.

Planten maar!

  • Graaf een ruim gat, zo’n anderhalve keer zo groot als de kluit. Verbeter de uitgegraven grond met compost, potgrond of een speciale grondverbeteraar. Hierdoor geef je de boom meteen voeding voor de eerste maanden.
  • Plaats twee boompalen in het gat en sla ze in de grond. De boompalen staan circa 30 cm aan weerszijden van de stam.
  • Zet de boom in het plantgat om de hoogte te bepalen. De bovenkant van de kluit moet gelijk zijn aan het maaiveld. Graaf dieper of vul de ruimte op met de verbeterde grond.
  • Haal de boom voorzichtig uit de pot. Heb je een kluit met jute of een net, laat dit dan zitten, maar knoop het los zodra de boom in het gat staat. De aarde blijft zo zoveel mogelijk om de wortels zitten.
  • Vul het gat op met de verbeterde grond en druk de grond stevig aan.
  • Zet de stam vast aan de boompalen met een boomband. Doe dit zodanig dat je de stam niet beschadigt, maar dat hij ook geen bewegingsruimte meer heeft. Daardoor beschadigen de kleine haarworteltjes niet bij wind. Na ongeveer drie jaar haal je de boompalen weg. Controleer regelmatig of de band niet in de bast snijdt.
  • Geef je boom het eerste jaar na aanplant voldoende water en houd de boomspiegel (een cirkel van ongeveer een meter rondom de stam) vrij van onkruid of andere beplanting.
boom planten
Amberboom (Liquidambar styraciflua).

Biodiversiteit en bomen

Een boom is de lievelingsplek van veel vogels, eekhoorns, vleermuizen, insecten en andere beestjes. Zonder bomen zouden veel dieren uitsterven. Niet alleen als plek om in te schuilen of nestjes in te bouwen, maar ook als voedselbron – denk aan alle nootjes – zijn bomen van belang. Inheemse bomen, die al eeuwenlang van nature in Nederland voorkomen, zijn net wat nuttiger voor het dierenleven en dus de biodiversiteit, dan uitheemse bomen.

boom planten
Rode beuk (Fagus sylvatica) in zuilvorm.
Beverboom (Magnolia) tree flowering
Beverboom (Magnolia) kan behoorlijk breed worden, dus die kun je beter niet te dicht op de erfafscheiding planten.

Bomenkweker aan het woord

Wie weet er nu meer over bomen dan de bomenkweker? Wij zetten een boompje op met Johan van den Berkvan Van den Berk Boomkwekerijen.

Wat en voor wie kweekt Van den Berk Boomkwekerijen?

Johan: “We zijn gespecialiseerd in grotere bomen, meerstammige bomen, coniferen, vormbomen en fruitbomen. Eigenlijk weet iedereen ons te vinden: van particulieren tot groenvoorzieners. Voor kleinere maten bomen hebben we een webshop.”

Wat is de eerste vraag die je stelt als iemand een boom wil kopen?

“Waar komt de boom te staan? En dan meteen: hoe groot mag hij worden? Een boom moet op zijn plek zijn, want het is de bedoeling dat hij er voor de lange termijn staat. Eiken houden bijvoorbeeld niet zo van kleigrond. Dan kun je wel de grond op die plek verbeteren, maar na een jaar of twee zal hij toch langzaam gele blaadjes krijgen. Kies dus voor een boom die het goed doet op jouw grondsoort.”

Zijn er trends in bomen?

“Zeker. Fruitbomen om van te kunnen oogsten, zijn populair. Appels, peren, maar ook onbekendere fruitsoorten zoals kweeperen of mispels. Bijzonder is prairiebanaan of pawpaw (Asimina triloba) uit Amerika. Het is een winterharde, zeldzame boom die nog maar weinig geplant wordt in Nederland. Daarnaast is er veel aandacht voor notenbomen zoals walnoot (Juglans). Dat heeft ook te maken met de interesse in voedselbossen. Er is ook veel vraag naar groenblijvende bomen. Helaas kunnen lang niet alle soorten goed tegen vorst. Spaanse eik Quercus × hispanica ‘Fulhamensis’ is bijvoorbeeld beter bestand tegen ons klimaat dan de bekende steeneik (Quercus ilex). Hij is half wintergroen, dat betekent dat alleen bij strenge vorst het blad bruin wordt en uiteindelijk valt. Andere goed winterharde groenblijvende soorten zijn coniferen, bijvoorbeeld levensboom (Thuja) of den (Pinus). Daarnaast worden winterharde en wintergroene heesters op stam gekweekt, denk bijvoorbeeld aan hulst (Ilex) en glansmispel (Photinia). De derde trend is dat veel mensen  hun tuin bij- en insectvriendelijk willen maken en drachtbomen planten, waar insecten voedsel kunnen vinden. Dat kunnen voorjaarsbloeiende bomen zijn of bomen die in het najaar pollen geven die bijen nodig hebben. Onbekend maar heel nuttig is zevenzonenboom (Heptacodium miconioides) die meer als struik groeit en pas in september bloeit.”

Waar richten jullie zich de komende tijd op?

“We zijn bezig met een omslag naar steeds duurzamer kweken en hebben als eerste boomkweker het Skal-certificaat (100% biologisch gekweekt) ontvangen. Op verschillende percelen kweken we al biologisch. Daarnaast is het klimaat van belang, waarbij bomen met extremere nat- en droogheid te maken krijgen. En we zoeken naar bomen die ziekteresistenter zijn, zo krijg je ook een duurzamer sortiment. Waar we ons ook in blijven ontwikkelen is vormbomen ontwikkelen. Als bomenkwekerij hebben we een aantal jaar geleden de swingboom ontwikkeld. Hiervoor hebben we een plataan, haagbeuk en Perzisch ijzerhout zo geleid dat de stam is gebogen en de kroon een dakvorm heeft. Ideaal voor boven een terras. Daarnaast kweken we grote dak-, boog- of blokvormen.”

Wat is een misvatting als het om bomen gaat?

“Veel mensen vragen naar wintergroene bomen om inkijk te beperken, maar die zijn meestal minder winterhard. Ik zou adviseren om ook eens naar bomen te kijken die het verdorde blad vasthouden, zoals bijvoorbeeld beuk (Fagus sylvatica), moeraseik (Quercus palustris), dakspaaneik (Quercus imbricaria) of tweekleurige eik (Quercus bicolor). Uiteindelijk gaat het maar om een paar weken dat de – toch dichte – kroon kaal is.”

Wat is jouw favoriete boom?

“Als ik er eentje moet kiezen, kies ik voor Chinese szechuanpeper (Zanthoxylum simulans). Eigenlijk is het een meerstammige boom. Hij ziet er heel bijzonder uit met overal doorns. Ook de stam zit vol, net alsof hij gepantserd is. Daarnaast heeft hij bloemetjes in het voorjaar en een mooie herfstkleur. In de herfst vallen de vruchtjes, dat zijn de pepers. Je kunt ze gedroogd gebruiken in de keuken.”

En tot slot, wat zou jouw reden nummer één zijn om een boom te planten?

“Je moet een klik hebben met de boom. Hij moet lang kunnen blijven staan, dus ‘bezint eer ge begint’. Bedenk of de boom goed tot zijn recht zal komen in jouw tuin.”

Chinese szechuanpeper (Zanthoxylum simulans).
Chinese szechuanpeper (Zanthoxylum simulans).

Bomen voor...

Vogels: Wil je vogels een plezier doen, plant dan bomen met vruchten zoals meelbes (Sorbus aria), gewone lijsterbes (Sorbus aucuparia), beuk (Fagus sylvatica), zomereik (Quercus robur) en fruitbomen als appel (Malus), pruim (Prunus domestica), zoete kers (Prunus avium) en zure kers (Prunus cerasus). Kijk bij vogelbescherming.nl voor meer soorten.

 

Kleine tuinen: Voor een tuin met beperkte ruimte kun je denken aan zuilbomen die smal groeien, mooie voorbeelden zijn Japanse sierkers Prunus serrulata ‘Amanogawa’ en amberboom Liquidambar styraciflua ‘Slender Silhouette’. Ook vormbomen zoals leibomen met een plat scherm, bolbomen en struiken die op stam worden gekweekt, zijn geschikt. Kleiner zijn beverboom (Magnolia), sierappel (Malus), judasboom (Cercis), papieresdoorn (Acer griseum) en fruitbomen.

 

Bloesem: Alle fruitbomen dragen bloesem. Sierappel (Malus) plant je voor de bloemen en de kleurige kleine appeltjes in het najaar, die vooral bij vogels in de smaak vallen. Andere bloeiende bomen zijn bijvoorbeeld Japanse sierkers (Prunus serrulata), linde (Tilia), beverboom (Magnolia), judasboom (Cercis), Anna Paulownaboom (Paulownia tomentosa) of Japanse honingboom (Styphnolobium japonicum).

 

Herfstkleuren: Wil je een beetje Indian summer in je tuin? Kies dan voor de fraaie geel tot rode herfstkleuren van onder andere amberboom (Liquidambar styraciflua), rode esdoorn (Acer rubrum), Japanse sierkers (Prunus serrulata), Japanse notenboom (Ginkgo biloba) of Amerikaanse tulpenboom (Liriodendron tulipifera).

 

Droge en natte tijden: Klimaatbomen, die zowel droog als nat kunnen staan, zijn onder andere amberboom (Liquidambar styraciflua), zwarte berk (Betula nigra), zachte berk (Betula pubescens), moeraseik (Quercus palustris), tweekleurige eik (Quercus bicolor), wilgbladige eik (Quercus phellos), blikeik (Quercus velutina), vederesdoorn (Acer negundo), witte esdoorn (Acer saccharinum), witte els (Alnus incana), gewone els (Alnus glutinosa), zachte es (Fraxinus pennsylvanica), haagbeuk (Carpinus betulus), gewone plataan Platanus x hispanica, gewone wilg (Salix alba) en gele treurwilg Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’.

 

 

boom planten
Oude appelbomen (Malus domestica).

Meer inspiratie

Deel deze pagina

5/5 - (3)