1. Mulch aanbrengen

Lege grond hoeft in de herfst en winter niet onbedekt te blijven. Een mulchlaag beschermt de bodem tegen uitdroging en temperatuurschommelingen en helpt het bodemleven op gang te houden. Bovendien krijgt onkruid minder kans om zich te ontwikkelen.

Breng op kale plekken en tussen vaste planten een laag mulch van ongeveer 5 tot 8 centimeter aan. Je kunt hiervoor onder meer compost, bladeren of houtsnippers gebruiken.

Houd rond de stam van bomen en struiken en rond het hart van vaste planten enkele centimeters vrij. Zo voorkom je dat het materiaal langdurig tegen de plant aanligt en voor te veel vocht zorgt.

2. Gericht snoeien

September is geschikt voor een aantal snoeiklussen, maar zeker niet voor een grote schoonmaakronde door de hele tuin.

Dit kun je nu wel doen:

• dood hout uit struiken verwijderen;
• hagen zoals taxus en buxus nog een laatste keer in vorm snoeien;
• uitgebloeide delen van zomerbloeiers verwijderen als dat nodig is.

Met een grote snoeibeurt van veel bomen en struiken kun je beter wachten tot het juiste snoeimoment voor de betreffende plant. Vooral bij fruitbomen is het verstandig om niet zomaar in september flink te snoeien. Ook heesters die op oud hout bloeien, zoals veel hortensia’s en forsythia, kun je beter met rust laten tot na de winter.

Tip: snoei nooit alleen omdat het september is. Kijk altijd eerst naar de plant en naar de manier waarop deze bloeit. Het juiste snoeimoment verschilt per soort.

3. De composthoop omzetten

Ook de composthoop verdient in september wat aandacht. Door het materiaal om te zetten, meng je de verschillende lagen en komt er opnieuw zuurstof bij. Dat helpt het composteringsproces op gang te houden.

Schep de composthoop om waarbij je materiaal van de buitenkant naar het midden brengt en boven- en onderlagen met elkaar mengt. Is de hoop erg droog, voeg dan een beetje water toe. Het materiaal moet vochtig aanvoelen, maar zeker niet doorweekt zijn.

Een goed onderhouden composthoop kan in de komende maanden verder verteren. Zo heb je in het voorjaar compost beschikbaar om de bodem te verbeteren en planten een goede start te geven.

4. Vaste planten delen en verplanten

September is een uitstekend moment om veel vaste planten te delen of te verplanten. De grootste hitte van de zomer is voorbij, terwijl de bodem nog relatief warm is. Daardoor kunnen planten voor de winter nog nieuwe wortels vormen.

Planten die zich goed lenen om te delen zijn bijvoorbeeld herfstzonnekruid (helenium), astilbe, hosta en bergenia.

Graaf de plant voorzichtig uit en deel de wortelkluit met een scherpe spade of een geschikt mes. Plant de delen daarna zo snel mogelijk opnieuw en geef ze ruim water.

Een bijkomend voordeel: door vaste planten regelmatig te delen, houd je grote pollen vitaal en kun je lege plekken in de border eenvoudig opvullen.

5. Vorstgevoelige planten voorbereiden

Niet iedere kuip- of potplant kan buiten overwinteren. September is daarom een goed moment om alvast te bekijken welke planten bescherming nodig hebben.

Wacht liever niet tot een stevige nachtvorst wordt voorspeld. Sommige soorten zijn gevoelig voor kou en kunnen beter op tijd naar een beschutte plek worden verplaatst. Denk bijvoorbeeld aan:

• datura;
• bougainvillea;
• canna’s;
• hangende fuchsia’s die je wilt overwinteren;
• agave en andere vorstgevoelige succulenten in pot.

Andere planten kunnen nog wat langer buiten blijven, afhankelijk van de soort en de weersomstandigheden. Een oleander kan bijvoorbeeld lichte kou verdragen, maar heeft uiteindelijk ook bescherming tegen langdurige vorst nodig.

Let op: haal planten niet onnodig vroeg naar een warme woonkamer. Een koele, lichte en vorstvrije plek is voor veel kuipplanten geschikter om te overwinteren.

6. Regenwatervat en tuinslangen controleren

Denk bij het winterklaar maken van je tuin niet alleen aan planten. Ook je tuingereedschap en watervoorziening hebben aandacht nodig.

Controleer het regenwatervat voordat de eerste vorst zich aandient. Water zet uit wanneer het bevriest en kan daardoor een vat of onderdelen van het systeem beschadigen. Leeg daarom het vat volgens de voorschriften van de fabrikant en sluit eventuele aansluitingen af.

Ook tuinslangen kunnen slecht tegen vorst. Laat ze volledig leeglopen, rol ze op en bewaar ze op een droge, vorstvrije plek. Controleer meteen of koppelingen en sproeiers nog goed werken. Zo begin je het volgende tuinseizoen zonder verrassingen.

Wat je in september nog niet hoeft te doen

Een tuin winterklaar maken betekent niet dat alle herfstklussen tegelijk moeten gebeuren. Sommige werkzaamheden kun je beter nog even uitstellen.

Invasieve onkruiden verwijderen? Pak hardnekkige soorten liever op een geschikt moment aan wanneer de omstandigheden daarvoor gunstig zijn.

Dahlia’s rooien? Wacht hiermee doorgaans tot het loof door de eerste nachtvorst is geraakt. Dan is het juiste moment aangebroken om de knollen uit de grond te halen en vorstvrij te bewaren.

Alles snoeien? Zeker niet. Laat uitgebloeide stengels en zaaddozen van sommige planten juist staan. Ze bieden in de winter voedsel en beschutting voor dieren en geven de tuin structuur.

September is de maand van voorbereiden

Je hoeft je tuin in september dus niet volledig ‘op te ruimen’. Het gaat vooral om de juiste voorbereidingen: bescherm de bodem met mulch, snoei alleen wat daar nu baat bij heeft, geef je compost een zetje en controleer welke planten en materialen straks bescherming tegen vorst nodig hebben.

Wie die klussen rustig over de maand verdeelt, hoeft in het najaar minder te haasten. En daar profiteert de tuin in het voorjaar weer van.