Veenmossen en het ontstaan van het Nederlandse veenlandschap
Nou kijk, dit is ‘m.” Maarten Breedveld, werkzaam bij Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, gaat in de Berkenwoudse Driehoek, ten zuiden van Gouda, door de knieën en trekt een plantje uit de grond. Nu zou ik graag euforisch schrijven over de indrukwekkende verschijning die hij vasthoudt. Maar helaas, veenmossen moeten het niet van hun uiterlijk hebben. Met een beetje fantasie lijken ze op mini-palmboompjes. Verder zijn ze klein en onopvallend. En toch is Maarten blij met de veenmossen die nu in dit natuurgebied in de Krimpenerwaard groeien.
Veenmossen als oorzaak én oplossing bij bodemdaling
Voor het waarom moeten we drie jaar terug in de tijd. Of laten we als we het hele verhaal willen begrijpen eerst een reuzensprong terug in de tijd nemen. Ooit bestond de Krimpenerwaard namelijk alleen uit zompige veengrond. Vanaf de vroege middeleeuwen zijn die veengebieden echter polder voor polder ontgonnen, zodat erop geboerd kon worden. Daarvoor moest, en moet nog steeds, veel water worden afgevoerd, want veengebieden zijn van zichzelf drassig.
Je zou zeggen: wat is het probleem? Nederlanders zijn toch meesters in het beteugelen van water? Inderdaad. Maar met veenbodems is iets bijzonders aan de hand. Ze zijn ontstaan uit de resten van planten. Maarten wijst naar het veenmos dat hij in zijn handen heeft: van boven is het groen, van onder bruin. “Veenmos heeft geen wortels. Het groeit van boven door, terwijl de onderkant afsterft. Die resten verteren onder water niet en vormen zo in drassige omstandigheden een steeds dikker wordende laag. Als je veenbodems echter ontwatert, komen de plantenresten in contact met zuurstof. Daardoor verteren en verdrogen ze en daalt de bodem. Op die manier is de bodem in de Krimpenerwaard in een paar eeuwen tijd al een aantal meter gedaald.”
Veenmossen en waterbeheer in de Krimpenerwaard
De Krimpenerwaard ligt anno 2025 op ongeveer twee meter onder NAP en door het lage grondwaterpeil zakt in veel veengebieden de bodem nog verder, met een halve centimeter tot soms wel een centimeter per jaar. Vanwege de zeespiegelstijging is dat een steeds groter wordend probleem. Én het ontwateren van veengebieden heeft nóg meer consequenties. Verdroogd veen stoot namelijk veel broeikasgassen uit, waaronder CO2. In Nederland staat die hoeveelheid jaarlijks gelijk aan de uitstoot van twee miljoen auto’s.
Meer lezen?
Dit artikel is een voorproefje uit Buitenleven 8. In deze editie vind je nog veel meer inspirerende verhalen over natuur, buiten zijn en het leven in het ritme van de seizoenen. Buitenleven 8 is te bestellen via onze webshop. Wil je geen nummer missen? Met een abonnement ligt het magazine altijd als eerste bij je op de mat.
Nog meer lezen: Lees ook alles over de Sneeuwbal Struik