Welke soorten helleborussen zijn er?
Als de meeste tuinplanten in winterslaap zijn, zorgt de helleborus voor kleur in de tuin. Paars, wit, roze, zachtgeel… De helleborus-plant kent zo’n twintig verschillende soorten, waarbij de bloemkleur per soort kan variëren van wit tot roze en paars. De bloemkleur is niet altijd kleurvast en kan zelfs binnen één soort verschillen. De volwassen hoogte van helleborus soorten varieert doorgaans tussen de 30 en 60 cm, afhankelijk van de soort. De meeste helleborus planten komen voor in de Balkan-landen. Hieronder lichten we drie van de bekendste kort uit.
Helleborus sternii is een bijzondere soort die oorspronkelijk afkomstig is van het eiland Sardinië en Corsica. Deze soort is ontstaan uit een kruising tussen Helleborus argutifolius en Helleborus lividus. Helleborus sternii valt op door zijn grijsgroene, leerachtige bladeren en bloemen die variëren van groen tot roze.
1. Helleborus orientallis: lenteroos
De naam zegt het al: lenteroos (Helleborus orientalis) bloeit van januari tot en met april. Omdat het een vaste plant is, blijft het blad wel het hele jaar aan de steel hangen. Net als andere helleborus-soorten kun je ook deze het beste in de halfschaduw zetten. Op die manier komen de witte, lichte bloemen het meest tot hun recht. Dit ‘zusje’ van de kerstroos wordt ook wel de Oosterse kerstroos of vastenroos genoemd.
Helleborus orientalis is verkrijgbaar in verschillende bloemkleuren, zoals wit, roze, paars en groen, waarbij de bloemkleur per plant kan variëren en soms niet volledig kleurvast is. Deze soort is beschikbaar in verschillende soorten en formaten, van klein genoeg voor een hangmand tot een hoge struik. Voor het aanplanten van Helleborus orientalis is het belangrijk om te kiezen voor een humusrijke, goed doorlatende bodem en een standplaats in de halfschaduw. Plant bij voorkeur in het najaar of het vroege voorjaar, zodat de plant goed kan wortelen.
2. Helleborus niger: kerstroos
De kerstroos (Helleborus niger), ook wel kerstroos genoemd vanwege haar bloei rond de kerstperiode, is een ware aanwinst voor in het na- en voorjaar. Deze bloem bloeit namelijk rond november en stopt pas in april, wat zorgt voor een opvallend lange bloeiperiode. De plant kan in de grond, maar je kunt er ook binnen van genieten. Zolang de kerstroos maar in een grote pot staat en je ‘m voldoende water geeft.
Tip: verwen je kerstroos één keer per twee weken met plantenvoeding en gebruik bij voorkeur organische mest voor een gezonde groei en rijke bloei. Je wordt dan beloond met een extra lange bloei!
3. Helleborus foetidus: stinkend nieskruid
Zodra je stinkend nieskruid (Helleborus foetidus), ook wel nieskruid genoemd, aanraakt, ruiken je handen wat minder fris. Doe dus je handschoenen aan, want het zou zonde zijn als je daarom deze helleborus niet plant in de tuin. Net als de kerstroos bloeit ‘ie goed in januari en februari.
Een handige verzorgingstip: knip na de bloei de uitgebloeide bloemen van het stinkend nieskruid weg. Dit bevordert de groei van nieuwe knoppen en houdt de plant gezond.
Hier zet je de helleborus het beste neer
Heleborussen doen het uitstekend onder bomen, omdat deze natuurlijke schaduwgevers zorgen voor een beschutte standplaats waar de plant goed kan gedijen. De plant houdt van een standplaats in halfschaduw en niet van volle zon; in de volle zon droogt het blad uit en krijgt de plant het te warm. Het is belangrijk dat de grond waarin de helleborus zit humusrijk is, zodat de plant voldoende voeding krijgt en goed kan bloeien. Zorg ervoor dat de bodem vochtig blijft, maar voorkom overtollig water door te zorgen voor een goede afwatering. Hoe meer de plant in de schaduw staat, hoe minder bloemen de helleborus produceert, maar een plek met ochtendzon en lichte schaduw onder bomen is ideaal. De meeste soorten kunnen ook prima in een pot staan in plaats van de volle grond.
Nieskruid versus vorst
Sommige soorten nieskruid kunnen prima tegen de vorst. De kerstroos is daar een goed voorbeeld van. De plant oogt soms teer of ‘zielig’ omdat de bladeren in de vrieskou kunnen gaan hangen. Dit is echter het overlevingsmechanisme van de plant. Als het flink gaat vriezen pompt de plant het vocht, dat ze tijdelijk in de bladeren en wortels opslaan, eruit. Hierdoor hangen de bloemen dan even slap, maar ze bevriezen niet. Zodra het weer warmer wordt, komt het vocht terug en staat de helleborus er weer stralend bij.
Hoe verzorg je een helleborus?
Een belangrijk onderdeel van het verzorgen van je helleborus-plant is het snoeien. De belangrijkste reden om het oude blad weg te knippen is dat de plant gevoelig is voor bladvlekkenziekte. Door het wegknippen van oud blad, voorkom je dat de ziekte zich verspreidt. Let bij het snoeien goed op ziekte herken: bladvlekkenziekte herken je aan donkere vlekken op het blad. Verwijder aangetaste bladeren direct om verdere verspreiding te voorkomen.
Wanneer je ziet dat de bloemknoppen van de plant eraan komen, meestal rond januari, is het een goed moment om de schaar in het oude blad te zetten. Na het snoeien zal de helleborus nieuw blad gaan vormen; aan het einde van de zomer en in het vroege voorjaar verschijnen er nieuwe verse bladeren die de plant weer een fris uiterlijk geven. Maar verwijder niet al het blad in één keer! Spreid het klusje uit over een aantal weken in januari en februari. Zo heb je niet ineens een hele kale plant.
Geef na het snoeien en aan het begin van het groeiseizoen wat organische meststof. Dit voorziet de plant van energie (plant energie) voor de groei van nieuw blad en een rijke bloei. Organische meststof stimuleert de ontwikkeling van gezonde bladeren en bloemen en houdt je helleborus krachtig en vitaal.
Helleborus snoeien
Zie je bladen die te ver naar onderen zakken? Knip of trek deze dan weg. Anders verstik je mogelijk de opkomende bloemstengels. Haal ook al het beschadigde blad weg. Zie je chocoladebruine vlekken? Dan is dit een teken van bladvlekkenziekte. Gooi dit blad ook niet op de composthoop, maar doe het bij je groenafval in de kliko! In principe zou je de helleborus ook na de bloei terug kunnen snoeien, maar het beste is dit net voor de bloei te doen. Het grootste voordeel: nieuwe planten krijgen meer kans om te groeien in het voorjaar als ze meer licht hebben.
Wil je de helleborus verplanten? Doe dit dan bij voorkeur na de bloei of tijdens het snoeiseizoen, zodat de plant goed kan herstellen en de wortels zo min mogelijk worden beschadigd.
Elke maart en april houden Nederlandse kwekers evenement om de kleurrijke Helleborus orientalis te bewonderen. Buitenleven zette vijf plakken op een rij. Benieuwd? Klik dan hier!